Banknoty banku Rosyjsko-Azjatyckiego z Harbina to fragment historii finansowej, o której mało kto słyszał, choć egzemplarze wciąż krążą po aukcjach numizmatycznych. Nasz artykuł zestawia historię instytucji, która przed 1917 rokiem była jednym z największych banków w Rosji, z praktyczną wyceną banknotów wypuszczonych przez jej oddział w Mandżurii. Dowiesz się, skąd wzięła się ta emisja, jak trafiła do obiegu w cieniu wojny domowej i ile mogą być dziś warte poszczególne nominały.

Jak powstał bank Rosyjsko-Azjatycki ?

Bank Rosyjsko-Azjatycki powstał w 1910 roku z połączenia dwóch instytucji: rosyjskiego Banku Rosyjsko-Chińskiego i francuskiego Banque du Nord. W wyniku fuzji bank zyskał kapitał francuski oraz rozległą rosyjską sieć oddziałów w Azji. Powstała instytucja o zasięgu wykraczającym poza typowy bank regionalny.

W 1914 roku bank był już największym prywatnym bankiem w Rosji, z aktywami rzędu 672 milionów rubli. Ta pozycja wynikała z aktywności bankowej w europejskiej części imperium oraz z rozległych interesów w Azji, gdzie niewiele instytucji finansowych miało porównywalną sieć placówek.

Dla porównania: większość ówczesnych rosyjskich banków prywatnych działała regionalnie, obsługując jeden lub kilka guberni. Rosyjsko-Azjatycki Bank od początku budował strukturę międzynarodową. W praktyce jego kondycja finansowa zależała jednocześnie od wydarzeń w Petersburgu, Paryżu, Pekinie i Tokio.

Sieć oddziałów i wpływy gospodarcze banku

W 1916 roku bank prowadził 105 oddziałów. Największa ich część, 54 placówki, działała w europejskiej części imperium rosyjskiego. Kolejne 31 oddziałów obsługiwało Turkiestan, Syberię i Daleki Wschód, a 14 znajdowało się w Chinach. Resztę stanowiły placówki handlowe w Indiach, na Sri Lance i w Japonii.

Bank finansował przemysł naftowy w Baku, jeden z ważniejszych ośrodków wydobycia ropy w imperium rosyjskim, oraz górnictwo w Charkowie. Kontrolował też formalnie Kolej Wschodniochińską, strategiczną linię kolejową między rosyjskimi interesami na Dalekim Wschodzie a Mandżurią.

Ta ostatnia rola miała szczególne znaczenie dla powstania banknotów opisanych w dalszej części tekstu. Bank, jako instytucja formalnie związana z zarządem kolei, naturalnie stał się miejscem, z którego wyszła lokalna emisja pieniądza papierowego dla obszaru wokół Harbina.

Emisja banknotów w Harbinie w 1918 roku

Oddział banku w Harbinie, mieście w Mandżurii będącym węzłem Kolei Wschodniochińskiej, wypuścił w 1918 roku własną serię banknotów. Obejmowała ona pięć nominałów: 50 kopiejek oraz 1, 3, 10 i 100 rubli.

Banknoty wydrukowała American Bank Note Company, doświadczona amerykańska drukarnia papierów wartościowych. Łączny nakład wyniósł około 20 milionów rubli, z czego najwięcej przypadło na banknoty stuurublowe – aż 12 milionów rubli.

Wybór amerykańskiej drukarni nie był przypadkowy. W 1918 roku rosyjski system bankowy i przemysł poligraficzny znajdowały się w rozkładzie po rewolucji październikowej, a Harbin leżący poza bezpośrednim zasięgiem walk toczonych w europejskiej części Rosji potrzebował solidnie zabezpieczonego pieniądza, którego lokalne drukarnie nie były już w stanie zapewnić.

Mandżuria w cieniu rewolucji i wojny domowej

Harbin w 1918 roku był miastem o wyjątkowym statusie, formalnie leżał w Chinach, ale funkcjonował jako rosyjska enklawa gospodarcza, zbudowana wokół Kolei Wschodniochińskiej. Po rewolucji październikowej i wybuchu wojny domowej w Rosji do miasta napłynęła fala uchodźców, urzędników carskiej administracji i wojskowych sprzeciwiających się władzy bolszewików.

W takich warunkach lokalna emisja pieniądza papierowego, wspierana autorytetem banku i zarządu kolei, dawała namiastkę stabilności gospodarczej na terenie odciętym od centralnego systemu monetarnego Rosji. To właśnie ten kontekst, region pogrążony w chaosie politycznym za wschodnią granicą, tłumaczy, dlaczego banknoty harbińskie mają dziś tak specyficzne miejsce w kolekcjach numizmatycznych.

Podpisy, obieg i wycofanie banknotów

Na banknotach harbińskich widnieją podpisy dyrektora Putiłowa i generała Chorwata, a na większości nominałów dodatkowo podpis kontrolera Pimenowa. W katalogu Pick banknoty te oznaczono numerami od S473 do S478. Pieniądze krążyły w obiegu od 1919 do początku 1920 roku. Zarząd Kolei Wschodniochińskiej wycofał je z użycia, gdy sytuacja polityczna w regionie, po rewolucji rosyjskiej i wojnie domowej, uczyniła dalsze utrzymywanie własnej emisji niepraktycznym.

Upadek banku w Paryżu

Bank nie przetrwał jednak rewolucji październikowej jako instytucja działająca w Rosji , jego aktywa zostały znacjonalizowane. Część działalności bank prowadził jeszcze przez pewien czas z Paryża, opierając się na oddziałach zagranicznych. Ostatecznie bank upadł we wrześniu 1926 roku. Dla posiadaczy banknotów harbińskich koniec instytucji emitującej nie oznaczał utraty wartości kolekcjonerskiej. Ograniczona liczba zachowanych egzemplarzy z krótkiego okresu obiegu jest dziś jednym z powodów zainteresowania kolekcjonerów papierów wartościowych z Dalekiego Wschodu.

Ile są dziś warte banknoty z Harbina?

Wartość konkretnego egzemplarza zależy od nominału i stanu zachowania. Banknot 1 rubel z 1917 roku sprzedał się na aukcji za 21 euro, przy cenie wywoławczej 7 euro, to pokazuje, jak duże znaczenie ma popyt kolekcjonerski w danym momencie, niezależnie od nominału. Wyższe kwoty osiągają egzemplarze w bardzo dobrym stanie i wyższych nominałach. Banknot 100 rubli z 1917 roku, w stanie bardzo dobrym, osiągnął 374 euro przy cenie wywoławczej 5 euro – to wynik z aukcji domu Katz ze stycznia 2021 roku. Różnica między ceną wywoławczą a końcową pokazuje, że dokładna wycena przed sprzedażą ma bezpośrednie przełożenie na finalną kwotę.

Jeśli masz w domu banknot Rosyjsko-Azjatyckiego Banku lub inny papier wartościowy z tego okresu, sprawdź jego wartość, zanim zdecydujesz się na sprzedaż. W Sklepie Numizmatycznym oferujemy bezpłatną wycenę, a skup prowadzimy w ponad 50 miastach w Polsce, więc nie musisz jechać do Wrocławia, żeby skorzystać z konsultacji specjalisty. Skontaktuj się z nami i prześlij zdjęcie swojego egzemplarza. Odpowiemy z realną oceną wartości i, jeśli zdecydujesz się na sprzedaż, przeprowadzimy transakcję bezpiecznie i bez zbędnych formalności.